Кітапхананы басқару жұмысын автоматтандыру туралы

Ұлттық салт-дәстүрлерді насихаттаудың тәрбиелік мәні.

Мазмұны

1. Кіріспе

Автоматтандыру дегеніміз не?

2. Негізгі бөлім

Кітапхананы басқару жұмысын автоматтандыру туралы

3. Жазулар ( мысал )

4. Есептің ( программаның ) қойылуы

5. Қорытынды

Автоматтандыру – басқару жүйесінің тиімді түрде жақсаруы

6. Қолданған әдебиеттер тізімі

Автоматтандыру дегеніміз не?

Автоматтандыру , технологиялық қолдану әдісі , экономика – матема-тикалық метод және басқару системасы , адамды алу нәтижесінен толық босатады. Беру және қолдану энергиясын , материалдар немесе көп көлем-дегі өңделген ақпараттар.

Автоматтандырылады :

1) технологиялық , энергетикалық , транспорттық және тағы басқа өндірістік прцестер ;

2) өнеркәсіп , жоспарлау және басқару цехы , кәсіпорын , құрылыс , әскери обьекті , қосу және т.б. ;

3) ғылыми іздеулер , медициналық және техникалық диагностика , програмирование , инженерлік есептеулер , және т.б. Автоматтандырудың мақсаты – жұмыс уақытын үнемдеу , оптимизациялық басқару , адамның денсаулығына зиянды жұмыс уақытынан босату. Автоматтандыру – ғылыми техрикалық процестің бірі ;

Автоматтандыру – ғылыми функциялық басқару элементінің кең тарал-ған түрі. Автоматизация өз кезегінде техникалық кибернетиканың бір түрі. Техникалық кибернетика өте қиын автоматтандыруды басқару системасын компьютерлік әдіспен оқытады.

Автоматикалық басқару ХIХ ғасырдың соңында кең қолданыла баста-ды. Негізгі қолдану әдісі есептеу техникасы және ақпараттық жүйе барысын-да жүзеге асады. Автоматтандырудың өзі екі бөлімнен тұрады : ақпараттық және есептеу.

Подсистема техникалық есептеуі комплекстік компьютерлік әдісін ұсы-нады. Оған бағдарламалық есептеу және локальдық желіге арналған арнайы техника , дүние жүзілік желілерге қосылу , регистрация бөлімі , жиналу және көсету ақпараттары.

Подсистема ақпараттық жүйесіне сырттай ақпараттармен қамтамасыз ету кіреді. Оринтирование на организации базы данных. Базалық система әдетте белгілі бір класқа ғана берілген. Автоматтандырумен қамтамасыздандырыл-ған көптеген әдіспен , яғни есептеу техникасымен , сол белгілі бір ақпаратты шығарып , өңдеу және сонымен қоса экранға шығару. Мұның жұмыс істеу қабілеті жоғары сапалы системамен жұмыс істейді. Жалпы , автоматтандыру қазіргі кезде дамып келе жатқан жоғарғы техника. Бүгінгі кезде бүкіл өнер-кәсіп орындарында қойылып жатыр. Өйткені шығаратын өндіріс затын сапа-ға сәйкес шығару керек. Ол бір ғана компьютермен бақыланады. Және де бұл өте қолайлы да , әрі тиімді. Демек , ол бүгінгі заманның талабы.
  1. Негізгі бөлім

Кітапхананы басқару жұмысын автоматтандыру туралы.

Басқаруды автоматтандыру теориясығылыми дисциплина, сабақты оқу, яғни ол ақпараттық процесс болып табылады және ол басқаруды автомат-тандыруды системасында өтеді. Басқаруды автоматтандыру теориясы жалпы функциялаудың құқықтарын шығарады , автоматтандыру системасына қа-тысты әр түрлі физикалық табиғи құбылыстарды және осының негізінде осы құқықтық өңделген принциптер құру — жоғары сапалы системалық басқару болып табылады.

Осы процестерді басқаруды автоматтандыру тео-риясы физикалық және конструктивті жекешеленген система және бірге реальды система оның адекваттық математикалық моделімен сабақтасады, сондықтан негізгі зерттеу методы Басқаруды Автоматтандыру Теориясы математикалық модельдеу болып табылады. Бұдан басқа, басқаруды авто-маттандыру теориясының методтық негізі — осы теория, кәдімгі дифферен-циалды басқару, операциялық шығару, ( Лапластың қайта құруы ), гармон-дық анализ ( Фурьенің қайта құруы ).

Басқаруды автоматтандыру теориясымен бірге қосылған функционалдық элемент системалық басқару теориясы ( датчик, басқаруыш, қойылымдық механизм ), кең көлемді ғылым тармағын құрады , ол – автоматтандыру. Автоматтандыру өз кезегінде техникалық кибернетиканың бір бөлімі. Техникалық кибернетика күрделі автоматты басқару системасымен тех-никалық процестерді және акционерлік қоғамды зерттейді, ол басқару маши-наларын қолданумен жүріп отырады.

Бірінші теориялық жұмыс басқаруды автомттандыру саласында ХIX ғасырдың аяғына таман пайда болды, сол уа-қытта өнеркәсіптердің кең көлемде регуляторлы бу машинасын пайдалануы-нан және инженер- практиктердің көптеген қиыншылықтармен соқтығысуы және оны шеше білуімен байланысты. Дәл осы уақытта бүкіл әлемге әйгілі орыс инженер- ғалымы И.А.Вышнеградский ғылыми зерттеулерді жүргізіп, бірінші бу машинасын, оның регуляторын математикалық методпен және жалғыз бір динамикалық системамен анализдеді. Кейіннен әйгілі орыс ғалы-мы А.М.Ляпунов және Н.Е.Жуковский математикалық теория процесінің не-гізін салды, ол автоматты басқару машиналары мен көптеген механизмдерде өтті.

Шамамен ХХ ғасырдың ортасына таман регуляторлық бу машинасы-ның қолданбалы механикалық теория бөлімі белгілі болды. Сонымен қоса анализ методы және электроникада автоматты шығару болды . Басқаруды автоматтандырудың енгізілуі өзіндік ғылыми және оқу дисциплинасында жүретін еді.

Қазіргі уақытта басқаруды автоматтандыру теориясы жаңа бөлімдермен жалпы теориялық басқару ( операцияның өту барысын зерттеу, система-миханика, ойын теориялары, баршаға қызмет көрсету ) автоматты басқару тоериялы жүйесін құрайды , маңызды рөл атқарады . Автоматтандыру

ғылыми техникалық прогрестің бір маңызды бағыты. Ол осы заманға сай өнеркәсіп өндірісінің сапасы, персоналды қауіпсіздендіру, қоршаған ортаны қорғау, экономикалық, сенімді және қауіпсіз күрделі өнеркәсіп функциясы -мен қамтамасыз ету, техникалық басқару, тәуелсіз принциптер көмегімен жү-зеге асады.

Осы заманға сай өнеркәсіпті автоматтандыру үшін кең көлемде басқару жүйесінде ЭВМ- ді қолдану, машина, техника, микроЭВМ –ге адам- машина системасын енгізу, жоғары дәрежелі, сапалы, жаңа техника-ны қолдану, басқару системасының проектін нағыз автоматтандыруға жата-ды емес пе?!

Автоматтандыруды , яғни жаңа техника енгізу- күрделі социал — эко-номикалық құбылыс , ұйымдастыру жұмысы , басқару жүйесінің қайта қаралуын, сондай- ақ практикалық нормативті талап етеді . Сондықтан да , кітапханашылардың бүгінгі таңдағы міндеті : жаңа , қолайлы жағдайларға сәйкес келмеген техникалық мінездемесі мен ауқымын анықтау. Кітапхана-дағы нормативтік базаны қайта қарастыру керектігі, ең әуелде , қажетті кі-тапханалық жұмыс техникасының жұмыс істеу барысын кітапхана маманда-рымен байланыстыру .

Қазіргі кезде , кітапханашының жұмысын автомат-тандыру өте тиімді, әрі пайдалы болып табылады. Егер еңбек және норматив-тік жұмыстың белгілі бір мінезін анықтайтын өзгерістер, кітапхана – библио-графтық процестерде автоматтандырудың тигізетін әсерінен болады. Осы көзқарастардың әсерінен , ірі кітапханалық – техникалық процестер автомат-тандырудың түрлерінің , яғни тура және жанама түрлерінен ұшырауы сөзсіз еді.

Автоматтандырудың енгізілуі технологиялық дәстүрге жанама әсерін тигізуде , жұмыс жургізу барысына өзгерістер шақырып , жаңа жұмыс түрлерінің тууына мүмкіндіктер туғызады , ол мүмкіндіктер машинаның алдында және машинадан кейінгі өңделген , жаңа ақпарат алуға көмек-теседі.

Автоматтандырудың әсерінен әрқашан өзгерістер болып отыратыны сөзсіз , және бұл өзгерістер тек еңбек , структуралық еңбек процесінде ғана емес, бірақ мұнда квалификациялық деңгей мен білім деңгейіне деген талап ету өзгереді . Бұл себептермен тығыз байланысқан тағы бір өте маңызды сұрақ туады , ол нормативті кітапханашының жұмысын автоматтандыру технологиясының енгізілу жағдайларына сәйкестеу . Кітапханалық – библиографтық қызмет көрсетуді автоматтандыруды , яғни жаттанды және анализ өзгерістерін , кітапханалық функцияны оқып білудің өте қатал да , маңызды проблемасын туғызды . Осы тенденцияларды бақылауға ала оты-рып , осы және басқа да есептеулерге дұрыс араласуға , әрдайым дұрыс ше-шімін табуға мүмкіндік береді…

Қарапайым мысал ретінде өзіміздің Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінің ғылыми кітапханасының жұмыс істеу

барысын автоматтандырылуын алып , қарастыралық .

Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУ- інің ғылыми кітапханасының қоры 1963 жылы С.М.Киров атындағы ҚазМУ-дің экономикалық факультетінің негізінде құрылған. Алғашқыда кітапхананың кітап қоры 47500 дана болған. Қазіргі кезде кітапхана университетінің ірі оқу – тәрбие және мәдени ағарту бөлімінің бірі болып табылады , ол 6 бөлімнен тұрады. Анықтамалық – ақпарат қорына келетін болсақ , қор 600 мың данадан астам өндірістік саладағы және шетел әдебиетінен тұратын басылымды құрайды . Мазмұны жағынан жан — жақты , оған ғылыми , көркем әдебиет , оқулықтар , мерзімді басылымдар , диссертациялар , авторефераттар , сирек кездесетін кітаптар қоры , анықтама қоры , ақпараттық басылымдар және тағы басқа кіреді. Әдебиеттерді таңдау үшін , кітапхана қорында оқырмандарға , қазақ , орыс және шет тілдерінде қызмет көрсететін 12 каталог , 10 картотека ұсынылған . Картотекалардың ішінде жиі пайдаланы-латындар “ Нарық экономикасы ”, “ Экология ” , “ Қазақстан тарихы ” , “ Ақпараттық жүйелер ”.

1994 жылдан бастап кітапхана ісі автоматты жүйеге көшіріле бастады. Ол әдебиеттерді өңдеуде және анықтамалық іздестіру апараттарды құруға мүмкіндітер береді . Бұрынғы каталогтарға бір электронды қосылды . Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті Ғылыми кітапханасы жылына 19337 оқырманға қызмет көрсетеді . Оларға жыл сайын 814946 дана кітап беріледі. Кітапхана оқырмандары : ең біріншіден , студенттер , профессорлар , оқытушылар құрамы мен аспиранттар , магистранттар , зерттеушілер және университет қызметкерлері болып табы-лады. Оқырмандар үшін 4 абонемент , 6 оқу залы қызмет көрсетеді ( ғылы-ми және оқу әдебиеттерін беретін қазақ абонементі , көркем әдебиет абоне-менті ) . 2001 жылдың қыркүйегінде сирек кездесетін кітаптар мен диссер-тациялар қоры ашылды ( оған кіретіндер : диссертациялар , авторефераттар, очерктер , сирек кездесетін кітаптар мен энциклопедиялар , анықтамалықтар мен сөздітер ).

Мерзімді басылымдарды өңдеу негізді оқу және ғылыми процесіне көмек ретінде жүйелі және тақырыпты картотекалар жасалуда . Ай сайын жаңа кітаптар бюллетені , әдбиеттердің ұсынылатын тізімдері шығарылды , кафедра күндері өткізіледі . Барлық мамандықта оқитын I курс студенттері үшін “ Кітапханалық – библиографтық білім ” пәні бойынша сабақтар жүргізіледі . Студенттерді кітапхана жұмыстарымен таныстырады . Ғы-лыми кітапхананың ақпараттық жүйесі жаппай , топтасқан және жеке аппа-раттанудан тұрады.
Жалпы ақпараттандыру жүйесі оқырмандардың кең ау-мағына : профессорлар мен оқытушылар құрамы , аспиранттар , магистрант-тар , зерттеушілер мен университеттің барлық қызметкерлеріне арналған . Ақпаратпен қамтамасыз етудің нәтижелік формасы жаңа түскен әдебиеттер-ді насихаттау , тақырыптық көрмелер , студенттермен әңгіме шолулар өткізу. Оқырмандардың сұранысы бойынша қосымша қызметтер атқарылады . Әде-биеттердің тақырыптық тізімін құрастыру және іріктеу , ксерокөшірме қыз-меті , сканерлік қызмет және тағы басқалары. Ғылыми кітапхана құрамында тығыз байланыста жұмыс істейтін ерекше бірнеше блоктарды атап айтуға болады.

Бірінші блок – қордың сақталуын қамтамасыз ететін кітап-хана қорын және анықтамалық – іздестіру апаратын құрастыратын бөлімдер.

Екінші блок – қосымша және арнаулы қорлары бар , оқыр-мандармен жұмыс істейтін бөлімдер.

Үшінші блок – кітапханалық – библиографиялық процес-терді автоматтандыру.

Барлық бөлімдер бірыңғай анықтамалық – ақпарат қорымен байланысты және олардың міндеті оқырмандардың сұраныстарын толығы-мен және жедел түрде қанағаттандыру болып табылады . Кітапханада“ РАБИС” кітапханалық – ақпарат мәліметтер базасы қызмет жасауда . Ол кітапхананың негізгі процестерін а втоматтандыруға : кітапхана қорын тол-тыру , әдебиеттерді өңдеу , барлық бөлімдерді байланыстыратын локальді байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Жалпы “РАБИС” , телекоммуникация-ның бағыттары мен элоктрондық технологияның дамуы мен кітапханаларда-ғы басылымдарды каталогтандыру процесі мен , электрондық каталогтарды қайтадан құруға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар , көптеген еңбек шығында-рының қайталануын және қаржы құралдарының ұқыпсыз шығынының , ката-логтардың еңбегін ақылмен бөлуі және нәтижелерін бірігіп қолдануы арқылы минималдыққа жеткізу. Меншікті — жергілікті каталогтарды құруын жеңілде-ту үшін , бізге Республикалық біріккен электрондық каталогтарды құру қа-жет. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы осындай орталық бо-лып саналды. Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы ( ҚРҰК ) кі-тапханалардың автоматтандыру процессін 1991жылы жүзеге асырды.

Қазіргі таңда қазақ және орыс тілінде жиналған бір миллионнан астам ақпараттық мәліметтер негізгі деректерді құрастырды. ҚРҰК –да өндірілген ақпараттық кітапханалардың автоматтандыру жүйесі ( АКАЖ ) арқылы автоматтанды-ру процестері енгізілді . Қазіргі уақытта АКАЖ жүйесі бірнеше Республика-лық кітапханаларында , көптеген жоғарғы оқу орындарындағы кітапханала-рында енгізілген. ҚРҰК –ның АКАЖ – сінің ең басты жетістігі — кітапхана-шыларды және пайдаланушыларды қанағаттандыру . Пайдалану ақпарат кө-зін автор арқылы , тақырып арқылы , пән арқылы , негізгі сөз арқылы , жіктеу индексі және тағы басқа белгілер арқылы таба алады. Бағдарлама автоматты түрде көмекші анықтамаларды : атаулы , тақырыптар , деректемелер , пәндік анықтамаларды және тағы басқаларды қамтамасыз етеді.
Бүгінгі күнде интер-нетте электрондық каталогты құру жобасы аса жетілдірілген. Бұл жобаның мақсаты кітапхананың оқырмандарын ғана емес , интернет арқылы да басқа пайдаланушыларға кітапхананың қорымен жұмыс істеуге мүмкіндік беру. Сондай – ақ , болашаұта бірнеше кітапханаларда бір кезекте біріккен элек-трондық каталогтың қолдану және түзету ғана емес , сонымен қатар импорт және экспорт арқылы нәтижесін алу жоспарланады. ҚРҰҚ – нің келесі авто-маттандыру жолындағы бір этабы – Республикалық автоматтандырылған ақ- параттық — кітапханалық РАБИС бағдарламасын құруы .
Қазіргі уақытта осы ,ағдарламасы мемлекетіміздегі 50-ден астам кітапханаларында өңді-рілген. бағдарламасы WINDOWS аймағында VISUAL FOX PRO ті-лінде жазылған және автоматтандырылған кітапханалық жүйелерге қойылған талаптарға сай келеді. РАБИС бағдарламасы барлық жергілікті есептеу жүйе-сінде ( INTERNET ) және WINDOWS 1995 – WINDOWS 2000 операциялық жүйенің басқаруымен жұмыс істейді. РАБИС бағдарламасы Қазақстан Рес-публикасының Президенттік мәдениет орталығының кітапханасында енгізіл-ген. Онда оқырмандар СD – дискілері мен басқа да аудиовизуальды құрал-дардың көмегімен және өнердің бірегей шығармаларымен таныстырып , шетел тілдерін үйренуге мүмкіндік туғызады. Жаңа ақпараттық технология-ны енгізуге байланысты кітапханада жергілікті жүйе және өте күшті сервер орнатылып республикалық — кітапханалық РАБИС бағдарламасы құралған.
РАБИС барлық , түгелдей дерлік кітапхана процестерін автоматтандыруға қолданылады. Кітапханада:катализатор , оқырмандарды тіркеу , іздеу , қарау, тапсырыс беру , кітап беру модульдары жұмыс істейді . Кітапхана Қазақстан Республикасындағы Ұлттық кітапханадағы бірлескен каталогтандыру орта-лығына кіреді. Қазақ Экономикалық Университетінде жаңадан түсіп жатқан кітаптардың электронды каталогы қарастырылуда . Сонымен қатар каталог-тарды электронды түрге енгізу жүргізіліп жатыр. Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінің оқытушы профессорлар – құрамының еңбектерінің , тақырыптық мәліметтер базасын құрастырып жатыр.

Кітапхана жүйесінің экстенсивті методтардан интенсивті методқа көшуі үлкен баспа өнімдерінің өсуі кітапхана практикасының жаңа технологияға , осы жаңа базалардың жаңа тәсіл механизациясы мен автомат-тандыруын қолданудан болады. Осы жаңа тәсілдерді енгізу – күрделі және көп жоспарлы , оны шешу үшін басқа саладағы жоғары дәрежелі мамандар-ды әр түрлі жолдағы және қызметтегі адамдарды тарту арқылы жүзеге аса-ды . Академиялық кітапханаларда жұмысшылардың бәрі тек қана кітапхана-лық советтерде ғылыми түрде болады.

Барша экономикалы процестерді басқаруды социалды – экономикалық система бойынша автоматтандыру өз алдына өзінің спецификасымен белгілі. Түп тамыры социалды мәдениетте , ол өзінің әсерлі спецификасымен автоматтандыруға қосады . Бұл жағдай көбінесе , мына фактіні анықтайды, қазіргі белгілі басқаруды автоматтандыру теориясы ( АСУ ) өнеркәсіп жағдайларының материалды өнімімен жоғары дәрежеде болуында.

( 1993 – 2001 ) басқаруды автоматтандыру теориясы біз үшін осы теорияның ( АСУ ) барлық қыр – сырын ірі және үлкен өнеркәсіп орын- дарында , сонымен қатар муниципалды оқу системасына қолдануға мүм-кіндік береді. Дәстүр бойынша басқаруды автоматтандыруда АСУ систе-масын құру қажет . Сондағы проект сапасы – САПР системасы , автомат-тандыруды проектілеу болып табылады . Дегенмен де , көптеген қажырлы еңбек етудің арқасында АСУ- ды қолдану барынша тиімсіз деп шешілген болатын , ол шұғыл шешім қабылдауға тиімсіз еді. Ситуацияны анализдеуге есеп параметрлік , негізді технологиялық процестерді сапа , адалдық , өндіріске қатысты жағдайлардың бәріне дерлік сауалдармен болмайды .

Бұл ақпараттарсыз басқарушылар бұрынғысынша , әлі күнге дейін , өз интуициясына сенумен жүрер еді . Кітапхананы ақпаратты түрде басқаруда автоматтандыру системасы ( АСИОУ ) орталығы қалалық ақпараттанды-рылған арнайы топтар арқылы басқару жүйесіне енгізіледі :
  • ақпаратпен толық мөлшерде қамтамасыз ету;
  • техника жағынан жабдықтау;
  • праграмалау мен математикалық жағынан көмен;
  • методтық қанағаттандыру;
  • ұйымды жарақтандыру;

Қорытынды бөлім

Қорыта келгенде , соңғы уақытта құрылымдық программалау тілі – Паскальға ерекше көңіл бөлінуде . Себебі олимпиада материалдарын орындау талабына сай оны тек Паскаль программалау тілінде көптеген құнды және деңгейлік тапсырмаларының берілуімен ерекшелінетін , кітап мазмұны Паскаль программалау тілінің әліппесінен басталып , құрылым-дық программаларды құру тәсілдерін толық қамтитын оқулықтар көптеп шығарылуда . Паскаль программалау тілін жүйелей түсіндіру студенттің материалды жан – жақты игеруіне игі әсерін тигізетіндігі жылдар бойы жинақталған тәжірибе барысында іс жүзінде дәлелденді . Материалды Паскаль программалау тілін бізге оқытуға , меңгеруге біздің мұғалімдер әр түрлі тәсілдермен үйрету барысында Программалау тіліндегі ең- ең күрделі тақырыптардың бірінен бастап , оңайына дейін үйретуде. Оны түсіндіруге жеңіл , игеруге аса тиімді әдістер қолданған .

Жоғарыда аталған мәселелерді негізге алар болсақ , кітапханашының жұмысын автоматтандыру өте тиімді де пайдалы . Ол дамудың жаңа жоғары сатысына өтуге мүмкіндік береді. Мысалы , электронды каталог-тар арқылы тез арада тұтынушылардың сұранысын қанағаттандыра ала-ды.

Керекті жаңа , сапалы , өңделген ақпаратты пайдалануға мүмкіндік-тер туады . Уақытты үнемдеу тағы бар … Автоматтандыру дегеніміз жалпы – қажет , керекті техникамен жарақтан , ақпаратпен қажетті мөл-шерде қамтамасыз ету , толық каталогтар тізімін енгізу және компьютер-лік , яғни ИНТЕРНЕТ желісіне қосылу , жыл сайын кітаптар қорын одан әрі молайту осы жұмыстардың – бәрін жаңа тиімді технология көмегімен жүзеге асыру . Осы заман ағымына сай , барынша ғылыми техникалық революцияға сүйене отырып , барынша жұмыс барысын , яғни кітапхана-шының жұмысын басқаруды автоматтандыру принципін қолдану керек .

Бұл системаны қолданған өнеркәсіп болсын , мейлі мектеп болсын , мүмкін ол банк болар мейлі , олар әрқашан алда болары сөзсіз , өйткені басқару жүйесін автоматтандыру заман ағымына сай озық жүйелі проект , принцип. Ол еш ескірмес емес…

6. Әдебиеттер тізімі

  1. Н.Культин “ Turbo Pascal в задачах и примерах ” Санкт – Петербург , 2000.

2. Ж.Қ.Масанов , Б.А.Бельгимбаев , А.С.Бижанова , Қ.Қ.Мақұлов “ Turbo Pascal ” Алматы , 2004.

3. “ Автоматизация основных библиотечно – библиографических процессов в крупной библиотеке ” , Сборник – Москва , 1980.

4. “Автоматизация проектирования систем управления” Сборник — статей — Москва ,1979.

5. “ Автоматизация систем управления ” 1,2 том (Теория и методология) Москва,1972.

6. “ Автоматизированные системы управления ” Международный сборник – “ Ленинград”.

7. Информационно – поисковый тезаурус по информатике.- М.Винити, 1987.

8. Шепитько В.Ю.Криминалистика. Энциклопедия словник. “Право” 2001.

9. Лавренова О.А. Методика разработки информационного – поискового тезауруса. М.Поликов , 2001.

10. Шемакин Ю.И. Автоматизация системы управления библиотекаря.М.Воениздат , 1974.

11. ИНТЕРНЕТ.

Басқа да материалдар Мұғалімдерге Ашық сабақтар Сабақ Жспарлары Оқушыларға Рефераттар ҰБТ Шығармалар СӨЖ

ПІКІР ҚАЛДЫРУ