Күкірт және оның оксидтері. Күкірт қышқылының қасиеттері, сульфаттар.

0
44
Родная природа
Пәні: химия 10-сынып

Тақырыбы: Күкірт және оның оксидтері. Күкірт қышқылының қасиеттері, сульфаттар.

Сабақ мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға күкірттің ХЭПЖ орны,оның физикалық және химиялық қасиеттері ,маңызды оттекті қосылыстары,күкірсутек,күкірт қышқылдары, қасиеттері алынуы мен қолданылуы туралы білімді қалыптастыру.

Дамытушылық: электрондық формула құрастыру, күкірт оксидтері, күкіртсутек,күкірт қышқылдарының химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін құрастыра білу , атом құрылысын түсіндіру, оның қосылыстарының қолданылуы, қорытынды жасау,жүйелеу, сөздік қорын молайту білім-білік дағдыларын дамыту.

Тәрбиелілік: Оқушыларды өзбетінше ізденімпаздыққа, шығармашылық қабілеттерін

дамытуға,еңбектенуге,өзара білімдерін тексеріп бағалауға, адамгершілікпен ұжымдық қарым-қатынас жасауға тәрбиелеу.

Сабақ жоспары:

  • Ұйымдастыру
  • Топқа бөлу
  • Үй тапсырмасын пысықтау.
  • Сабақтың мақсатымен таныстыру
  • Жаңа сабақ (постер қорғау)
  • Сабақты бекіту тапсырмалары
  • Бағалау
  • Үйге тапсырма
Сыныпты топқа бөлу

Себеттен жемістерді таңдап алып, артында жазылған формулаға сәйкес келетін орындарға отырғызылады.

Лездік сұрақтар қою арқылы топбасшы сайланады.

1.Фосфордың периодтық жүйедегі орны ІІІ период VА топ элементі

2. Азоттың периодтық жүйедегі орны ІІ период VА топ элементі

Өткен тақырыпты пысықтау:

Химиялық домино ойыны.

 

Жаңа сабақ:

Жаңа сабаққа кіріспе. Жұмбақ:
Таңбам менің доллардың бейнесінде,
Өзіме отыз екідей салмақ үйлесімді.
Латынша сульфур деген атауым бар,
Емдік те қасиетім бар, сенесің бе? (күкірт)

Топтық жұмыс. (постер қорғау)

І топ.Күкірт және оның оксидтері

ІІ топ. Күкірт қышқылы және сульфаттар

Периодтық жүйедегі орныжәне атом құрылысы

Күкірт SVІ А топ элементі.

Электрондық формуласы: S 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4

Физикалық қасиеттері.

Күкірт –сары түсті,қатты кристалды зат.

Оның үш аллотропиялық түр өзгерісі болады: ромбтық,моноклинді,пластикалық

Қалыпты жағдайда күкірт молекуласы сақина түріндетұйықталған сегіз атомнан тұрады

Суда күкірт ерімейді,спирт пен эфирде нашар ериді;бензолда,күкіртті көміртекте және т.б.жақсы ериді

Химиялық қасиеттері

Күкірт химиялық реакцияларда тотықтырғышта,тотықсыздандырғыш та бола алады

күкірттің жай заттармен әрекеттеседі

Fe + S = FeS

Kүкірт жоғары температурада сутекпен әрекеттеседі

S + H2 = H2S

Жоғары температурада күкірт фтормен және оттекпен әрекеттеседі(жанады)

S + O2 = SO2

Оксидтермен, қышқылдармен және тұздармен күшті тотықтырғыш қасиет көрсетіп әрекеттеседі

S + HNO3 = H2SO4 + 2NO↑

Табиғатта таралуы

Күкірттің табиғи қосылыстарыБалқаш,Шығыс Қазақстан облысында сульфидтер( ZnS,PbS, FeS,т.б)күйінде болса,сульфаттары

(СаSO4. 2 H2 O, Na2 SO4 .10H2 O,MgSO4. 7H2 O) т.б болады

Күкірт қосылыстары мұнайда және тас көмірде де кездеседі

Бос күйіндегі күкіртті тау жыныстарынан балқыту арқылы алады

Күкіртсутек Н2S

Табиғатта таралуы және физикалық қасиеттері

Күкіртсутек –шіріген жұмыртқа йісті,түссіз газ.-60°с-та сұйық күйге ауысады.ал -86° с-та қатады.

  • Күкіртсутeк табиғатта жанартау атқылағандағы газдардың құрамында,емдік қасиеті бар минерал суларда кездеседі(Алма-Арасан т.б)
  • Күкіртсутек өте улы,оның өте аз мөлшерімен тыныс алғанда адам есінен танып,тіпті өліп те кетуі мүмкін.
  • Күкіртсутек тыныс алғанда гемоглобинмен байланысып,сал ауруын туғызады.
  • Күкіртсутекпен уланған адамды тез арада таза ауаға шығару керек.
Химиялық қасиеттері

Күкіртсутеке тотықсыздандырғыш қасиет тән.

2Н2S +O2→2S+2H2O S- тот-с-ш , O2- т-т-ш

Металдармен әрекеттесіп сутек бөледі,активтік қатарында сутекке дейін тұрған металдармен:

Н2S+Mg→ Mg S+ Н2↑

Галогендермен әрекеттескенде сәйкес галогенсутек қышқылдарын түзеді:

Br2 + Н2S →2HBr+S

Күкіртсутек екі негізді қышқыл болғандықтан,орта(сульфидтер)және қышқыл тұздар(гидросульфаттар) түзеді. Н2S+КОН →КНS+H2O

Алынуы:

Зертханада:Н2S Кипп аппаратында алынады:

ҒеS+ 2HCI → Н2S↑+ ҒеCI2

Қолданылуы:

  • Күкіртсутек емдік қасиеті бар,буын ауруларын емдеуде күкіртті сутек ванналарында қолданылады
  • Күкірттісутектің тұздарымен түсі әр түрлі тұнба түзуі аналитикалық химияда ерітіндіден сәйкес металл катиондарын бөлуде және анықтауда қолданылады
Күкірт оксидтері

Физикалық қасиеттері

Күкірт екі түрлі оксид түзеді:S(ІҮ)оксиді-SO2(күкіртті газ немесе күкірттің диоксиді),бұл-өткір тұншықтырғыш иісі бар,түссіз газ.

S(ҮІ)оксиді-күкірт ангидриді- SO3,ұшқыш,түссіз сұйықтық;олар суда жақсы ериді,нәтижесінде күкіртті қышқыл Н2SO3және күкірт қышқылы Н2SO4 түзіледі,олай болса бұлар қышқылдық оксидтер

Алынуы

Зертханада:Күкіртті ауада жағу арқылы 2S+O2→ SO2

Өндірісте:

2ZnS+3O2 → 2ZnO+ 2SO2

2SO2+O2 → 2SO3

Химиялық қасиеттері

Негіздік оксидпен әрекеттесіп тұз түзеді:

SO2+Na2O→Na2SO3

Негізбен әрекеттескенде тұз және су түзе жүреді

SO2+2 NaOH →Na2SO3+H2O

Қолданылуы

SO2-қантты,маталарды,сабынды ағарту үшін,қоймаларды аластау үшін қолданылады.

Күкірт қышқылы:

Физикалық қасиеті:

  • Күкірт қышқылы-түссіз, ұшқыштығы төмен, тығыздығы 1,84г\мл майлы сұйықтық
  • Кейде оны “купорос майы” деп атайды.
  • Ылғал тартқыш .
  • Күкірт қышқылы суда жақсы ериді.
  • Еру кезінде көп мөлшерде жылу бөлінеді.
  • Ауадан және басқа газдардан су буын жақсы тартады.

Химиялық қасиеттері

Күкірт қышқылы күшті және белгілі минералды қышқылдар ішіндегі тұрақтысы

Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 = 3CaSO4 + 2H3PO4

Сұйылтылған күкірт қышқылына күшті қышқылдың барлық қасиеттері тән. Олар негіздік оксидтермен, негіздермен және тұздармен әрекеттеседі.

K2O + H2SO4 = K2SO4 + H2O

Кернеу қатарындағы сутектің оң жағындағы металдар сұйылтылған күкірт қышқылында ерімейді. Сол жағында орналасқан металдар ериді:

Fe + H2SO4 = FeSO4 + H2

Сульфат иондарына сапалық реакция

Күкірт қышқылына және оның тұздарына барий тұздарының ерітіндісі реактив болып табылады. Ва2+ катионы SО42- анионымен іс жүзінде ерімейтін ақ тұнба түзеді:

Ba2+ + SO42- = BaSO4

Қолданылуы

Күкірт қышқылымен тікелей немесе жанама байланыспаған химиялық өндіріс салаларын айту қиын. Күкірт қышқылы жан-жақты қолданылуы бойынша бірінші орында тұр. Оны химия өнеркәсібінің “наны” деп санайды, себебі басқа қышқылдарды алуда, мұнай өнімдерін тазалауда, қант өндірісінде, өсімдік майын тазалауда, газдарды құрғатуда, сода, бояу, жасанды талшық өндірісінде, органикалық синтез және т.б. қолданылады. Негізгі химиялық өнеркәсіпте күкірт қышқылы тыңайтқыштар алуда қолданылады

Сульфаттар

Күкірт қышқылының тұздарын сульфаттар деп атайды. Күкiрт қышқылы екінегізді болғандықтан, ол тұздарды екі қатарына түзеді: орта-сульфаттар және қышқыл-гидросульфаттар

Күкірт қышқылының тұздары да өте көп қолданылады. Күкірт қышқылы тұздарының ішіндегі тұздарына маңыздыларына мыналар жатады:

Кальций сульфатыCаSO4 кристалгидрат түрінде кездеседі:гипс,алебастр.Гипсті кыздырганда ол алебастрга айналады.Алебастрды медицинада сынықтың сыртынан орап таңуда және тіс протезін дайындауда қолданады

Сабақты бекіту тапсырмалары

«Білімділер» сайысы

І топ

1. Күкірт (IV) оксидінің алынуының тиісті реакция теңдеулерін жазыңдар.

2 . Мына реакция теңдеуін аяқта:

а) Mg+H2S O4

ә) ZnO+ H2S O4

б) Na3PO4 + H2SO4

ІІ топ

1. Мына қосылыстардың ішінен күкіртті қосылыстардың формуласын тауып ,атын ата:

СаО,Н2S, NaOH ,SO2, H 2O, HNO3,MgCI2 ,Fe2 (SO 4)3

2. Мына айналымды жүзеге асыр: S → SO2 → SO3 → H2 SO4 → K2SO4

Өздік жұмыс

1.Күкірттің химиялық таңбасы S

2.Электрондық формуласы 1s22s22p63s23p4

3.Күкірттің физикалық қасиеті сары түсті,қатты кристалды зат суда ерімейді

4.Мүмкін болатын тотығу дәрежесі -2,+4,+6

5.Күкірттің (ІV) оксиді сумен әрекеттесіп,түзеді H2SO3

6.Күкірт қышқылының формуласы H2SO4

Рефлексия: «Жемістер»

Бағалау.

Білім қоржындарына жинаған бағалары бойынша оқушылар бағаланады

Үйге тапсырма:&7.11. &7.12.

Өздік жұмыс

1.Күкірттің химиялық таңбасы

2.Электрондық формуласы

3.Күкірттің физикалық қасиеті

4.Мүмкін болатын тотығу дәрежесі

5.Күкірттің (ІV) оксиді сумен әрекеттесіп,түзеді

6.Күкірт қышқылының формуласы

Басқа материалдар

ПІКІР ҚАЛДЫРУ