Қазақстан Республикасы мен Венгрия мемлекетінің байланыстары

0
6030

 \r\n\r\nМазмұны\r\n\r\nКіріспе………………………………………………………………………………………………………….3\r\n\r\nІ – тарау    Венгрия    халқы   және   қазіргі   әлеуметтік экономикалық  жағдайы\r\n\r\nІ.1   Халқы  және    оның    орналасу    ерекшеліктері……………………………..5\r\n\r\nІ.2   Өнеркәсібінің   салалық   құрылымы………………………………………….7\r\n\r\nІ.3    Венгрия  мемлекетінің   қазіргі  әлеуметтік – экономикалық   жағдайы…..9\r\n\r\n ІІ – тарау    Қазақстан  Республикасы  мен  Венгрия  Республикасының қарым – қатынастары\r\n\r\nІІ.1  Қазақ –  Венгер  саяси – экономикалық    байланыстары…………………..11\r\n\r\nІІ.2  Мәдени –  ынтымақтастық   қатынастары……………………………………18\r\n\r\nҚорытынды………………………………………………………………………..21                                                                                                        Пайдаланған  әдебиеттер\r\n\r\n \r\n\r\nКіріспе\r\n\r\nРесми   атауы:    Венгрия     Республикасы\r\n\r\nАстанасы:    Будапешт  ( 1,76 млн  адам)\r\n\r\nТерриториясы:    93 мың.км2   (Еуропа   бойынша  16  орын )\r\n\r\nАқша  бірлігі:   форинт\r\n\r\nӘкімшілік – территориялық  бөлінуі : 19  облысқа  бөлінеді. Будапешт  ерекше   қала  статусына ие\r\n\r\nМемлекет  басшысы:  президент  ( 5 жыл  сайын  сайланады ).\r\n\r\n    Венгрия  —  Еуропаның    орталығанда     орналасқан     мемлекет .  Жер   ауымағы    93  мың. км2 .  Халқы   10,8 млн. адам.  Астанасы  — Будапешт.  Венгрия  негізінен,  Орта   Дунай  жазығында  орналасқан  ел.  Жерінің     60%  дан    астам  бөлігі  жазық,  қалған   бөлігі  таулы  қырат. Жазық    жерлері   ауыл   шаруашылығына    қолайлы,  таулы  аймақтары  қалың   орман.  Мұнда  дүние    жүзіне  әйгілі  курортты  аймақ – Балатон  көлі  орналасқан. Климаты  қоңыржай.  Қаңтар   айындағы   орташа  температурасы  -2 — 4°С ,  шілдеде   20-22°С.  Жауын — шашын   мөлшері   450 – 900мм  . Жазы     ыстық    қысы   суық    болғанмен   де   елдің      шығысында    құрғақшылық    басым.   Дунай   мен   Тиса    аралығындағы  жерлер   өте   құнарлы   болғандықтан, жүзімдіктер  мен   шабындықтар  алып  жатыр. Венгрияның  солтүстігінде    Карпат   таулы  аймағында   ормандар  территорияның   1/8   бөлігін  алып  жатыр.\r\n\r\nШекаралас   елдерге    қарағанда    Венгрия   жазықты  ел  болып  табылады. Оның  территориясын   Орта  Дунай  және   Венгер  таулы   қыраты   алып  жатыр.  Биік    жазықтар  мен  қыраттар  елдің   шығысына  тән.  Батыс   бөлігі   ұсақ   таулы   қыраттармен   сипатталады.  Ең   басты  массивтері: Мечек, Бакондық   орман  (700 м )   төменгі   жағында   балатон  көлі   болып   табылады. Венгрия   бес   елмен    шектесіп   жатыр. Солтүстігінде   Чехия  және  Словакия, оңтүстігінде   Югославия, батысында  Австрия   және   солтүстігінде    Румыниямен    шектесіп    жатыр. Ең  маңызды   қалалары   Будапешт, Дебрецен, Мишкольц,  Сегед, Печ   болып   табылады.  Будапешт   елдің    астанасы   ғана   емес,  табиғатының  әсемдігі, ескі   тарихымен    және    мәдени   орталығымен  ерекше   көзге   түсіп   отыр. Ал     Печ   қаласы    туристердің     көңіл   көтеретін   орталығы   болып  табылады.\r\n\r\nІ – тарау    Венгрия    халқы   және   қазіргі   әлеуметтік экономикалық  жағдайы\r\n\r\nІ.1  Халқы  және    оның    орналасу    ерекшеліктері\r\n\r\n     Венгрияда   10,8  млн.  адам   тұрады. Халқының    90% венгрлер.  Қалғандары  неміс, араб,  хорват, румын, еврей   және    1,4% — ы  сыған   этникалық   тобынан    тұрады. Мажарлар —  Венгрияның    байырға  халқы.  Венгрияда   ( 10,8  млн. ), Румынияда (  2 млн.), Словакияда  ( 730 мың) , Югославаияда  ( 400 мың ),  Австрияда  (  50 мың ), сондай- ақ  Батыс  Еуропада  (  200 мың) , АҚШ- та  ( 85 мың),  Канадада   ( 100 мың ), Латын  Америкасында   ( 200 мың) , Австралияда   ( 85  мың)   адам  тұрады.   Жалпы  саны    16  млн.  адам.  Венгрлер    еуропалық    нәсілдің   тұран   өтпелі  тобына   жатады. Фин- угор   тілдер  тобының   венгр  тілінде  сөйлейді.  Жазуы    латын     әліпбиіне     негізделген.  Венгрлердің     басым    көпшілігі    католиктер,  кальвиншілдер, аздап   лютерандықтар  да  кездеседі. Венрлердің    көне    тарихы    мен   этногенезі   ғылымда   шешімін   таппаған  даулы  мәселелердің  бірі.    Венгр   халқының    негізін  шамамен    б.з.б  5 мың    жыл   бұрын   Батыс  Сібірдегі   вогул    ( лансы),  остяк  ( ханты )   жұрттары    мен    Орал   бойын   мекендеген    угорлар  және   түркілер   құраған.  Б.з.б 1   мыңжылдықтың   ортасында  Солтүстік- батыс   Сібір  мен  Оңтүстік- батыс   Орал    аралығында   көшіп – қонып   жүрген  Венгр  тайпалары    кейін   Тобыл   мен    Мұғалжар  — Еділ    бойы   төңірегінде    көне   Венгр   мемлекетін   ( Манга   Хунгария )   құрған.  Үнемі  батысқа  қарай    жылжумен   болған   олар   тарихта    Леведия  ( Еділ   мен   Дон   арасында  ),  Етелкөз  ( Днепр    мен   Дунайдың   төменгі   ағысы  арасында )      аталған    өңірлерде    қыпшақ,  оғыз, бұлғар  т.б   түркі  тайпаларымен ,  түркі  тілді   аварлармен    этникалық,  саяси,  әскери   байланыстар   жүргізген.  Осы    кезеңде     венгр    ұлтының    қалыптасуында   басты   міндет  атқарған  хетумадьяр, медьяр,  тарман, кери,  кеси,  ньек   болды. Мұнан  кейінгі   кезеңдерде    Венгрлер   герман   тайпаларыман,   византиялықтармен, Дунай  бұлғарларымен   араласқан.\r\n\r\nВенгрияның    ұлттық    құрамын    венгрлер    ( немесе   мадьярлар )  құрайды.  Халықтың    орналасуының    орташа     тығыздығы   1  шаршы   шақырымға    113  адамнан   келеді.  Венгрия   Еуропада   сирек  қоныстанған  елге  жатады.  Елдің   астанасында    халықтың  1/5   бөлігі  тұрады. Будапештте    1,9  млн. адам.    Тұрады.  Ол  халықтың   орналасу  жағдайына  байланысты    Мишкольцтен    12   есе  көп.  Будапешттен   басқа    Мишкольц, Дебрецен,  Печ ,  Сегет  қалаларында   100 мыңнан   астам  халық  тұрады,  Мемлекеттік  тілі  венгр   тілі.\r\n\r\nВенгрияның    оңтүстігінде      1  шаршы   шақырымға   150-185   адамнан  келсе ,  ең  сирек   қоныстанған   оңтүстік    аймағында    60  адамнан  тұрады. Немістер, хорваттар,  румындар,  словактар,  сербтер  мен   славянда  халықтың    1%    құрайды.  Басты  ұлттық  мейрамдары    20  тамыз,  Ұлы  Иштван    күні  болып  табылады.\r\n\r\nВенгрлердің  көп   бөлігі   шекаралас  елдерде  қоныстанған.  Соның  ішінде  ең  көп   бөлігі   Румынияда   2   млн.  адам  болса,  ең  аз  қоныстанған   еле  Австралияда   85   мың  адам. Қазақстанда   венгрлердің  саны   674 – тен   440- қа  дейін   қысқарды.\r\n\r\nІ.2   Өнеркәсібінің   салалық   құрылымы\r\n\r\nВенгрия    аграрлы- индустриалды    елден,  индустриалды  —   аграрлы  елге   айналды.  Басты   табиғат    ресурстары    Орта  Венр   таулары   мен   Карпат  таулы  қыраттарында  орналасқан.  Бұл   аймақтарда  боксми,  қоңыр  көмір,  марганец, мұнай  және темір  рудалары  шоғырланған.  Еуропаның  басқа   елдерімен  салыстырғанда   Венгрия  минералдық  шикізатпен    энергетикалық  ресурстарға  бай  емес.\r\n\r\nВенгрия    боксит  өндіруден  Еуропада  алдыңғы  қатарда  тұр.  Халықаралық   еңбек  бөліндісінде    Венгрия   боксит  пен   алюминий     өндіруден   көзге    түсіп  отыр. Венгрия электротехника,  радиотехника,  дәрі – дәрмек  шығаруда     маманданған. Венгрия   басқа  елдерден    шикізат   пен   мұнай,  темір  рудасын,  көмірді.    Жанармай, табиғи   газ   және  электроэнергиясын   алады.\r\n\r\nПайдалы  қазбалар  елде   әркелкі  орналасқан.  Өнеркәсіптің    жақсы    дамығаны   ауыр    индустрия.  Жетекші   орында   тау – кен   өнеркәсібі,  соның  ішінде    көмір  ( 1990   жылы     31,5 млн. т )   жетті.   Өңдеуші  өнеркәсіпте    машина   жасау    ( 1990  жылы   2,5   млн. т    болат  балқытылды )   жақсы  дамуда.  Ең  ірі  қара   металлургия  комбинаты   Дунауйварош   қаласында    ( Будапешттің    оңтүстігінде  )  орналасқан.  Химия   өнеркәсіптің    ішінде    азот  тыңайтқыштарын     өңдеу     Мишкольц    қаласында    орналасқан.     Сонымен   қатар   азық  — түлік  өнеркәсібі   ( ұн, қант,  консерві )    және  тоқыма  жасау    салалары  жақсы дамыған.  Будапешттің  өнеркәсібінің  салалары    әртүрлілілігмен   ерекшеленеді.  Солтүстігінде   машина  жасау,  электротехника, тоқыма     және  азық – түлік   дамыса  , астананың   оңтүстігінде  ЖЭС – тер  мұнай  өңдеу  зауыттары   іске   қосылған.\r\n\r\nВенгрияда  жаңа    зауыттар    мен   фабрикалар   көбінесе    үлкен   емес    кіші  қалаларда    шоағырланған.  Елдің  батысы  мен    оңтүстігінде   кішігірім    өндіріс   орындары  мен  маңызды   өнеркәсіп  аудандарына  айналды.  Батыс   бөлігінде   орналасқан   Орта   Венгр    таулы   аймағында    қоңыр   көмір. Боксит   және  марганец, алюминий  және   мұнай   өңдеу  зауыттары, Дьерс   машина    жасау   өнеркәсіп    кешендері    орналасқан.  Солтүстік   орта  таулы    аудандарында    қоңыр   көмірді  барлау  бірнеше  есеге  өсті.\r\n\r\nЖергілікті    жердің    темір    рудасын    пайдаланатын  металлургия  зауыты   Мишкольц   пен  Озда    қалаларында  орналасқан.   Ең  ірі  азот  химия   комбинаттары   Казинцбарцикте  ,  ауыр    машина    жасау    кешендері    Лимикольц    қалаларында    жұмыс  істеуде.\r\n\r\nОңтүстік  батыс  бөлігінде   Печ  қаласында   тас  көмір  мен  уран  рудасының     көп    қоры    шоғырланған.\r\n\r\n \r\n\r\nІ.3    Венгрия  мемлекетінің   қазіргі  әлеуметтікэкономикалық   жағдайы \r\n\r\nВенгрия  территориясы    мен   халқы    жағынан    үлкен  ел  болмаса   да , машина  жасау   құрылғылары,  дәрі- дәрмек  пен   басқа  да  тауарлардың  сапасы  жағынан   дамыған   елдерден  озып   шығады. ХХ  ғасырға  дейін    Нобель    премиясын    иеленген   он  екі   венгр   ғалымы  болды.\r\n\r\nВенгрия    1990  жылдан   бергі   саясаты   бойынша  Еуропада  ортақ   интеграция   құру   және    жаңа  көрші   елдермен  тату- тәтті  өмір   сүру  болып   табылады. 1994  жылы   Венгрия    НАТО- ның  « Әлем   үшін »   атты   форумына,   ал  1999  жылы   НАТО- ның  толыққанды  мүшесіне  айналды.\r\n\r\n1991 жылы    Венгрия   Еуропалық   Одақтың  ассоциациясына   енсе,    2004 жылдың  мамырында   ЕуроОдаққа   қабылданды.  Көрші  елдермен    байланысты    кеңейту   үшін   Румыния  және   Австралиямен   байланыс  орнатты. Венгрияның    сыртқы  саясатында   ерекше  орында  тұрған   АҚШ, Гармания, Франция, Австрия.\r\n\r\nВенгрия —  индустриалды — аграрлы  мемлекет. Экономикалық   және   әлеуметтік  дамуы  жағынан    Шығыс    Еуропа   елдері  ішінде  ең  жоғары  көрсеткіштерге   ие.  2006  жылы   ЖІӨ   164млрд.  ақш  долларын  құраса , ал  жалпы   адам   басына    шаққанда   17733 долларын  құрады.  Сыртық  сауда  балансы    173  млдр. доллар  құрады.   Орташа    жалақы    590  АҚШ   долларына  тең  болды.  Жеке    меншік    секторында    жалпы  ішкі  өнім  80%  болса,  шетелдік    капиталдың    үлесіндегі   венгрлік  табыс   30% құрады. Венгрияның    қарамағында    200 – ге  жуық    фирмалары  болса, 180 – ге  жуығы   жеке   меншік   немесе    толығымен   шетел   қарамағында. Коммуникация    және    байланыс   бойынша    90% , банк – қаржы    70% , энергетика   60%,  шетел   кариталының     үлесіне   тиесілі.\r\n\r\n1990  — 2006    жылдар    аралығында   Венгрияға    30 млрд.   АҚШ  долларын   шамасында   шетел  инвестициясы    тартылды. Венгрия   басшыларының    экономиканы   көтеру   шаралары    оң   нәтиже  берді. Соның   ішінде    банк  ісі,  қонақ  үй  саласы,  шетел   капиталын  тартуда  көп   жетістіктерге  жетті.  Венгрияның    2004   жылы  ЕуроОдаққа  кіруінің   нәтижесінде ,  одақаралық   шешім    бойынша    көп   көлемді   ақша   бөлініп,  экономикасының    дамуына   септігін  тигізді.\r\n\r\n Қазақстан  Республикасы  мен  Венгрия  Республикасының қарым – қатынастары\r\n\r\n ІІ.1 Қазақ  Венгер  саяси – экономикалық    байланыстары  \r\n\r\n     Қазақстан    тәуелсіздігін   алған    кезден   бастап – ақ   Шығыс   Еуропа  елдерімен   жан – жақты  қатынаста  болуына   көңіл    бөле  бастады. Ол   халықаралық   байланыстардың  негізінде  Таяу  және  Алыс  шетелдердің  бәрімен   өзара    тиімді  саяси, әлеуметтік —  экономикалық , мәдени  қатынстарды  орнатуға     ұмтылуда.\r\n\r\nБіздің   елімізбен   дәйекті    байланыстарды  дамытуға   бірталай  мемлекеттер   ықылас   білдіруде. Оған  себеп   болатын  ең  алдымен , қыруар   қазба   байлықтарымыз, сонымен  қатар  бұрынғы   Кеңес  империясының    ыдырауымен   мүлде   жаңа   саяси   жағдай  пайда  болды.  Қазіргі    Қазақстан     жері    Еуропаны   Азия – Тынық  мұхит аймағымен   байланыстыратын    сыртықы  саяси   және   стратегиялық    тиімді  кеңістікті   алып  жатыр.  Бұл    байланыстырушы   буын   мүмкіндігі  де  республикамызға    септігін    тигізуге   тиіс.  Елімізді   қазіргі  кезде   д. ж. 117  мемлекет   таныды . Олардың    105 – мен   дипломатиялық   қарым  -қатынастар   орнатылды . Шетелдерде    26  елшілік   ашылып ,  Алматыда    40   елшілік  пен   миссия ,  халықаралық  және  ұлттық  ұйымдардың   16   өкілдігі   жұмыс  істейді.\r\n\r\nШығыс    Еуропа    бүкіл   Еуропаның   822   мың .км2    алып  жатыр.  Халқы  96  млн   адам.  Бұл   аймақты   инфрақұрылымы , коммуникациясы,  ортақ  саудасы     үлкен  мүмкіндіктерге   ие. Осындай   елдердің   біріне       2004  жылы     Еуропалық    Одақтың  мүшелігіне  енген   Венгрия   Республикасы    жатады.  Қазақстан   мен   Венгрия  арасындағы  дипломатиялық  қатынастар    1992  жылы      23  наурызда  бекітілді.   1993 жылы   қыркүйекте   Венгрияда     Қазақстанның   елшілігі   ашылды.    2007   жылы     екі  ел   арасындағы   диполматиялық   қатынастардың   15  жылдығы  аталды.  Екі  ел   арасындағы    достық  қарым —  қатынстар  1994   жылы    желтоқсан    айында  Н.Назарбаевтың   іс —  сапары  нәтижесінде  анықталды.\r\n\r\n1997 жылы   Венгрияның  президенті   А. Генц   Қазақстанға   лағаш   іс – сапармен  келді.  Көптеген   проблемаларға  тоқталып  өтіп,  екі   ел   президенттері    он  бес  мемлекеттік   маңызы  бар   құжаттарға    қол   қойды.   Ең  басты   саяси   кездесу     1994  жылы   Н.Назарбаевтың   Будапештке  келуі  еді.   Келісімсөздер  барысында   достық  және   әріптестік  негіздер   қалыптастыратын  құжаттарға  қол   қ ойды.  Сонымен   қатар     Қазақстан      мен  Венгрия    арасындағы   инвестиция    мен  конвенцияның  мүлтіксіздігін  талқылады.  Осы   құжаттар  екі  ел  арасындағы   түрлі  қатынастарды  нығайтуда    ерекше  рөл  атқарды. Қазіргі    таңда   Қазақстан    Республикасы    мен  Венгрия   Республикасы    арасындағы   ортақ   және  тұрақты  байланыстар   жалғасуда. Оның    басты    мысалына   ҚР   президентінің     2007 жылы  Венгрияға  сапарын    айтуымызға   болады.\r\n\r\nКеліссөздер  барысында     Қазақстан     мен   Венгрия   ең  басты   медицина   және  фармацвтикаға, өнеркәсіп  және   энергетикаға, ауыл  шаруашылығына,  кіші  және   орта  бизнеске    жаңа  технологиылар  мен   туризмге, спортқа   көп  көңіл   бөлінді. Венгрия    Қазақстанға  тек   шикізат   пен    ресурстарымен   ғана  емес,  сонымен  қатар   экономикалық   тұрақтылығымен  қызықтырады. Соңғы  12  жылдың  ішінде   Венгрия  ауыл  шаруашылығы   мен  машина   жасауда   жақсы   көрсеткіштерге  жетті. Қазақстан    басшылары   экономикалық  дамуда   Венгрияның  саяси   дамуын  көп   айтып  мысалға  келтіреді.  Мемлекет    басшысы    Н.Назарбаев    кезекті    отырысында    экономиканың  дамуы   үшін   Венгрия, Канада   және  Австралия   сияқты  елдердің    іс- тәжірибесіне  терең   уңілу    керектігін  айтқан  болатын.\r\n\r\n Қазақстанның    түрлі  пайдалы  қазбаларға  бай    болуы, құрлықтағы  стратегиялық  жағдайы, арзан  жұмыс   күшінің    болуы , білім  және  мәдениеттің  терңдігі   тұрақты  саяси  жағдайының  болуы  Венгрияны  әртүрлі   әріптестік    жағдайда    қызықтырып   отыр.  Венгрия   Қазақстанды  егемен    және    тәуелсіз   мемлекет   ретінде   қалыптасып  әлемдік  қоғамдастықтың    толық  құқылы    мүшесі,  оның  ажырамас  бөлігі   болып  отыр  деп   көрсетті.  Ол    Қазақстанды  табиғат   ресурстарына   бай   мемлекет   деп  қана  қоймай,  сонымен   қатар    тең   құқықты   елге   жеткендігін   айтты.\r\n\r\nЕкі   ел   арасындағы  сауда- экономикалық   байланыстарды    дамыту   барысында   1993  жылы Будапештте    Қазақстанның    сауда- өнеркәсіп   орталығы   ашылды. Бұл   орталық    екі  елді   кіші   және   орта   бизнесті   дамытуда   көп   жұмыс  жүргізді.   Бұл    орталық    көптеген    бизнес    кездесулерді    ұйымдастырып,  инвестиция   тарту   шараларын    да   қарастырды.\r\n\r\n1998   жылы     25   қарашада     Қазақстандық   және    Венгриялық    ортақ « Барс қоры »    ұйымдастырылып,  экономикалық, ғылым  және  мәдениетке,  спортқа , екі  ел    арасындағы    салт  —  дәстүрлермен   тансу  шараларды  ұйымдастыруы     үшін   құрылған    беделді    қордың   бірі   болып  саналады. Қордың   арқасында     көптеген   мерейтойлар   мен   іс- шаралар   жүргізілді.\r\n\r\nҚордың   көмегімен   ҚР   президенті     Н.Назарбаевтың   « ХХІ    ғасыр  тоғысында  »   атты    кітабы    венгр   тіліне    аударылды.  Ә. Кекілбаевтың   « Аңыздың    соңы  »   атты     әңгімесі   1999   жылы     15  сәуірде    автордың   қатысуымен   Будапештте   салтанатты    тұсаукесері   болды. « Барс »  қоры   Қазақстандық   « Цесна »    және   Венгриялық   « Стил »    фирмасының    әріптесі    болды.   Ортақ   есеппен   құрылған    мекеме    1997 жылы   Аламыты    қаласындағы   сыра    зауытының     қуатын   жылына    2,7  млн. кВт- қа  дейін   күшейтті.   Осы    қордың     арқасында   Венгриялық   ұлттық  тағамдарды   даярлайтын    « Үш  минут »    атты    мейрамханасы     Алматы     қаласында   ашылды.\r\n\r\n« Барс »  қоры     Қазақстанға   онкологиялық    ауруларға    қарсы   салатын  дәрі-дәрмектің   30   мың  данасын    Венгриядан  тасымалдады. 1999 жылы  қордың    көмегімен   Венгрияның   Денсаулық   сақтау  министрлігі    Қазақстанның    ең   басты   6   хирургын    тәжірибе   алмасу   мақсатымен   өз   елдеріне    шақырды.  Екі    ел   арасындағы      достық   қатынастардың  нығаюына   ат   салысқан    « Барс »  қорының    президенті   А.Галл     « Достық  »  иегері    ретінде    марапатталды.  1999  жылдың   31  наурызында    Венгрияның   сауда —  экономикалық   бөлімінде   «Қазақстан   Республикасыынң   Инвестициялық   мүмкіндіктері  »  атты    конференциясы  өтті. Конференцияға    Қазақстаннан     экология   және   табиғат   ресурстары  мамандары   қатысты. Венгрия    тарапынан  100    мекемелердің    басшыларымен    басқа  да   мамандар    қатысты.  Венгриялық   қатысушылап    екі  ел   делегаттары   сұрақ —  жауаппен  алмасып,  конференция   өз    мақсатына    жеткендігін    көрсетті.\r\n\r\n1995  жылы   Алматыда    екі    елдің    сауда – экономикалық    жағдайына   байланысты  проблемалардың    шешудің    бірінші   отырысы    өтті. 1996 жылы  ақпан  айында  Будапешт    қаласында    екінші   ресми    отырыс   өтті. Конференция  барысында    Қазақстанның    бұрынғы   премьер – министрінің   орынбасары   Есимов   нақты   әріптестікті    кеңейту     мәселесін   талқылады.  Венгрияның   « Мол », « Ведепсер », « Раба »   фирмалары    қазақстандық  әріптестермен   тікелей  байланыс  орнатты . Қазақстанда  атақты   «Гедеон  Рихтер»  және     « Ведепсер » сияқты   венгр  фирмаларының   өкілеттілігі   ашылды .\r\n\r\nҚазіргі    кезде    Қазақстанда        50  ден   аса    бірлескен    ортақ   мекемелер    жұмыс    жасауда. Бұл    екі  ел    құрылыс    жабдықтары    мен   ауыл   шаруашылығы    өнімдерін    бірлесіп   шығаруда.  Сонымен    қатар   мұнай   өнеркәсібі   мен   энергетика   саласында    байланыстарын  нығайтуда.\r\n\r\nҚР   Статистика   Агенттігіндегі    мәліметтерге    жүгінсек    екі   елдегі    сауда   айналымы    2006  жылы    150,8  млн. АҚШ   доллары  болса,  2007 жылы    114,4   млн. АҚШ   долларын   құрады.  Қазақстанның     экспортының    көп   бөлігін    өңдеуші    өнеркәсіп   пен    табиғи   газ   болса,  импортын   азық  –  түлік  пен   темекі  және    шарапты   құрайды.  Мысалы,  Қазақстан     Венгриядан    полиэтиелен    қабын, жиһаз, көкөніс  консервілері   дәрі–  дәрмектер,   қағазды    импорттаса,  экспортқа    фосфор, антрацит, минерал    тыңайтқыштар ,стирол, көмір,  кокс  нитрат   және   фосфат   шығарады.   Венгрияның    азық –  түлік  тауарларын    Қазақстанның    көптеген   дүкендерінен    көруге   болады.\r\n\r\nЭкономикасыынң   дамуында   ауыл  шаруашылығының     үлесін  де  нскеруіміз  қажет. Венгрия, өсімдік  және  мал  шаруашылығында   жаңа   технологияларды  пайдалануда. Мысалы,  1997  жылы   Карцаг    қаласының   мэрі    Фазекаш   бастаған    өкілділік   Жамбыл    облысының    Мерке   қаласына   ат  басын    тіреді. Екі   ел   тараптары   мал   шаруашылығы   мен  ауыл    шаруашылығы    жайында   тәжірибе    алмасты.   1998  жылы  Мерке  қаласының    өкілдері  мен    облыс    әкімі   С.Жылқышиевпен  бірге    Карцаг   қаласына    аттанды.\r\n\r\n1998 жылы   21  – 28   қараша   айында    Кечкемет   қаласында    Тараз    қаласының   әкімі   Сартпаевпен   бірге    Венгрия   мэрі  түрлі   ұйымаралық   және    қалааралық     мәдениет  пен    туризм    мәселелерінің    байланыстарын    қарастырды.   Сонымен   қатар  Өскемен   және    Сояновпен, Шымкент   және   Будапешт   қалалары   университеттері   арасында   байланыс  орнады.\r\n\r\n2000   жылы   Оңтүстік   Қазақстан  облысының   әкімі   Б. Сапарбаевпен   бірге    Венгрияда    бизнес   кездесу  өтті. Кездесуден    кейін    Қазақстандық  халықтың   эстрадалық   әншілердің  орындауында    халық  әндері  орныдалып     Құрманғазы   мен   Дәулеткерейдің   күйлері   шертілді.\r\n\r\nКеліссөздердің   барысында  , сауда  кондитерлік  бұйымдарды   және  теріні  өңдеу  салаларын  дамыту   бағыттары   талқыланды .\r\n\r\n2001  жылдың     12  наурызы   аралығында   Астана   әкімі   Жақсыбековтың  Будапешт  қаласында   сапары   нәтижесінде   екі   елдің   астаналарының   кең   ауқымды   байланыс  орнатуы   жөнінде  бизнес  форумы   өтті .\r\n\r\nІІ.2  Мәдени –  ынтымақтастық   қатынастары\r\n\r\n2002 жылы   Будапешт   мэрі   Делескидің   Астанаға  ат   басын   бұрып, Астанада  Венгрияның   мәдени   күніне  қатысып   әншілердің   өнерін   тамашалады . Бұл  мерекенің   соңында   Назарбаев   Будапешттің   мэрі   Делески  мырзаға   «Астана»  орденін   тапсырды .\r\n\r\nҚазақстанның  мәдениет   күндері  Венгрияда   1996 жылы   Карцаг  қаласында   өткен  болатын . Мереке  күндері  Қазақстанның   суретшісі   Сәкен   Гумаровтың   көрмесін   венгр   халқы  тамашалап , нағыз  қазақ   даласының   табиғатына   тәнті   болды . Сонымен  қатар   үлкен   алаңда   киіз  үйлерді   қаз   қатар  тігіп , қазақтың   кең   даласының   өмірін , мәдениетін  көрді . Қазақтың   халық   әндері   мен   күйлері  шырқалып , ұлттық  тағамдар  даярланды .\r\n\r\nБұл  мерейтойда  көптеген  Венгриялықтар  қатысып , мәдениетіміз  бен  салт – дәстүрімізді , күйлеріміз  бен  суретшілерімізді   көріп   ризашылықтарын   білдірді . Мәдениет    күндерін     Қазақстандық   кино   топтың    белгілі  режиссерлары       Вовнянко, Таукелов, Аранышев    қатысып     «  Біз    Еуразиялықтармыз »   атты    деректі   фильм    түсірді.\r\n\r\n1997   жылы    25  наурызда    Будапешттің      « Дуна    Палота »  сарайында   Ауезов  күні   аталды. Қазақстаннан   Әмірханов  бастаған   топ   ұлы   ақынның   « Абай   жолы »   кітабының    мазмұндамасымен     таныстырды.  А. Қастеев  пен   С. Мырзалиевтің   суреттері    көрмеге    қойылды.  Қазақстанның   белгілі  әртістері   Қ.Құлышев , Б. Сәмединова , С. Оспанов, Р. Стамғазиев  қазақтың  әндері  мен   күйлерін     шырқады. Дәл   осы    уақытта     Венгрияға   « Ертөстік  балалар  қоры »  Дебрецен   қаласында    өнерін   көрсетті. Венгрияның  арнайы   шақырылуымен    Қазақстанның    күйтабақшысы    Аубакированың    және   әнші   М. Мұхамедқызының     концерттік    бағдарламасы    өтті.\r\n\r\n2000    жылы    Будапештте   Қазақстанның  мәдениет  ісінің    орынбасары   Д.Қасенов    іс– сапармен   келді.  Мәдени  шаралар  ұйымдастырылып    қазақтың   әндері    мен     билері   орындалды,   сонымен  қатар   қазақтың  ұлттық    тағамдары    бауырсақ , ет , шелпек   пісірілді.  Будапешттегі   батырлар  алаңында    ұлттық  киім   киген   қыз  бен   жігіт   арасындағы    айтыс – жарыстары   өтті. Бұл   шаралар  әрине  екі    елдің  нағыз  достық  қарым–  қатынасының   берік  екендігін    және   тарихи  тамырының   берік  екендігін   көрсетті.\r\n\r\n2007   жылы   27    қарашада    Н. Назарбаев    Венгрия    Республикасына  сапары    кезінде    Венгрия   қыпшақтары   одағының   өкілдерімен  кездесті . Бұл  шара    Венгрия   Мемлекеттік   Жиналысының    ғимаратында    өтті. Кездесуде   ел    басына   « Венгрия   қыпшақтары  Одағының   Құрметті   Көсемі  »   деген   атақ  берілді. Оны    Венгрия   Мемлекеттік   Жиналысының  депутаты, Карцаг    қаласының    мэрі   Шандор    Фазекаш   салтанатты   жағдайда   табыс  етті.\r\n\r\nҚыпшақтар   одағы   1990   жылы   құрылған   екен.   Бүгінде   Венгрияда , дәлірек    айтқанда   Карцаг   және     Надькуньшакта    бұдан    750  жылдай  бұрын    Қазақстан    аумағының    Еуропаға     қоныс    аударған    кунь – қыпшақтардың    100 мыңға   жуық    ұрпағы     тұрып   жатыр.   Айтуларына   қарағанда  ,  жағдайлары    жақсы   Қазақстанмен   байланыстары   ойдағыдай. Араларында    бизнеспен , кәсіпкерлікпен   айналысатын    адамдар   да  жетерлік .\r\n\r\n–  Біздер, Венгриялық  куньдер , өзімізді   Орталық    Азиядан      шыққан    қыпшақтардың   ұрпағымыз  деп  есептейміз,  яғни   қазақ   пен    мажар  тегі  бір  ,  тарихи    тамырлас   туысқан      халықтармыз. Ана   тілімізден   айырылып , қазіргі   венгрлермен  ассимиляцияға   ұшырағанымызға  қарамастан  , ккөпшілігіміз   әдет – ғұрып, мәдениет   пен   этностық  жағынан   қазақстандық   бауырларға     бүйрегімізі  бұрып  тұрады , – деді     Шандор    Фазекаш .\r\n\r\nБұл    сөздерді    Шандор    Фазекаш    мырза   таза  қазақ    тілінде  айтты. Жоғарыда   Венгрия    қыпшақтарының   одағы  1990   жылы   құрылғандығын   айиқан   едік. Ал   одақтың    басшысы,  яғни    төрағасы     ондағы  қыпшақтардың    жалпы    жиналысында   сайланады  екен. Венгриялық   бірқатар    сарапшылар      мұны   Венгрия    аумағындағы    демократиялық   негізде   өткен   тұңғыш   сайлау   деп   есептейді.\r\n\r\nҚорытынды\r\n\r\n1991   жылдың     25    желтоқсан    айында    Венгрия  Республикасы    Қазақстан    Республиксының     мемлекеттік  тәуелсіздігін   мойындады. 1992   жылы    23  наурыз     айында    екі   ел   арасында    дипломатиялық   қатынстар   орнады.\r\n\r\n1992  жылы    наурыз   айында   ҚР – да     Венгрия  Республикасының  елшілігі   ашылды.\r\n\r\n1993   жылы    қыркүйекте   Венгрия   Республикасында    Қазақстан     Республикасының    елшілігі  ашылды. (  1997  жылдың    ақпан    айында  Карцаг   қаласында  Қазақстанның   Құрметті    Елшілігі   ашылды )\r\n\r\nҚазіргі    таңда    Қазақстанда    58    қазақ –  венгер   бірлескен  кәсіпорындар   ашылды. Бұл     кәсіпорындар    негізінен    өнеркәсіп   тауарларын,   құрылыс  материалдарын,  ауыл    шаруашылық    өнімдерін  өңдеумен  және    делдалдық  пен  маркетингтік   жұмыстармен   айналысады.\r\n\r\nҚазақстандық    нарықта   « Адите »  ( құрылыс   материалдары ), « Келет »  ( коммерциялық   қызметтер   көрсету ),  « Эмбаведойл »  (  пайдалы  қазбалардың   өндіру   мен   өңдеу ), « Казхунер », « Атырау – Бюкк »,                        « Жарық »    ( өнеркәсіп   тауарларын   және   жүн   өнімдерін    өндіру )     сияқты   танымал    кәсіпорындар    жұмыс    жасауда .\r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\nПайдаланған   әдебиеттер\r\n

    \r\n

  1. Слука А.Е Территориальные    экономические  диспропорции   в  странах   Европейского   союза  и  их  динамика Вестник., М  1996г., 356 б [ 75- 81с]
  2. \r\n

  3. 2. Международные экономические отношения. Т.1-2.М., Новости,1991г., 235б [113-115 с]
  4. \r\n

\r\n3.Токаев К  «Казахстанская  дипломатия  впервые  итоги, новые задачи»       Мысль,  1995 г.,  285б [ 94-98 с]\r\n\r\n4.Родионова И.А., Холина  В.Н\r\n\r\n«Политическая  картина  мира »  М,1995 г., 213б  [ 56 – 58с]\r\n

    \r\n

  1. 5. Алтухов В. О   смене  порядков  в  мировом  общественном  развитии // МЭНО.   1995  г., 420 б., [ 218-222с]
  2. \r\n

  3. 6. Хлюпкин В. Казахстан в  геополитическом   измерении //
  4. \r\n

\r\nМысль 1996г., 210 б [ 98-101с]\r\n

    \r\n

  1. Сборник « Казахстан и   страны   мира »  Алматы., 2005 г  325 б [ 88-91с]
  2. \r\n

  3. Морозов А.А «Казахстан  —  10   лет   независимости.»  Этапы  развития  Алматя., ЦВПА  2002 г   387 б [ 297-301с]
  4. \r\n

  5. «Страны и народы» Популярная   энциклопедия  С.- Петербург., Дельта  1997
  6. \r\n

  7. Лаппо Г.М «География  народов»   М., ВЛАДОС.,  1997 г 187 б [ 57- 63с]
  8. \r\n

\r\n \r\n\r\n 


ПІКІР ҚАЛДЫРУ